องค์กรจะอยู่รอดในโลกที่เปลี่ยนเร็วได้ ต้องมีเป้าหมายชัดและกล้าเล่นเกมแบบ dynamic

พันธุ์ปิติ เปี่ยมสง่า รู้สึกมีความสุขที่ Department of Computer Engineering - Kasetsart University 12 มีนาคม · กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย · แชร์กับ สาธารณะ ผมใกล้จะหมดวาระหัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์แล้ว โดยจะหมดวาระในเดือนพฤษภาคมนี้ การเป็นหัวหน้าภาคในช่วงเวลานี้เป็นประสบการณ์ที่แปลกพอสมควร เพราะเป็นช่วงที่โลกเจอทั้งการระบาดของโควิด และการมาถึงของเอไอในระดับที่เริ่มแทรกเข้าไปในแทบทุกเรื่องของการทำงานและการเรียนรู้ หลายอย่างกำลังเปลี่ยนเร็วมาก เร็วขนาดที่บางครั้งเรายังอดคิดไม่ได้ว่า ภาควิชาที่เคยถูกมองว่าเป็นสาขาที่ฮ็อตที่สุดแห่งยุค อาจเผชิญความท้าทายจนเปลี่ยนสภาพไปอย่างมากภายในช่วงชีวิตของคนรุ่นเดียวกันก็ได้ แต่ความจริงแล้วเรื่องแบบนี้ก็ไม่ได้ใหม่อะไร งานที่มีความ dynamic สูงมักจะมีความเสี่ยงแบบนี้อยู่เสมอ ทุกคนคงเคยเห็นตัวอย่างอย่าง Nokia หรือ Kodak ที่ครั้งหนึ่งเคยยิ่งใหญ่แต่ก็เปลี่ยนไปตามกระแสของเทคโนโลยี ที่น่าสนใจคือ Kodak ไม่ได้เป็นบริษัทคอมพิวเตอร์ด้วยซ้ำ ซึ่งก็สะท้อนว่าโลกปัจจุบันไม่ได้เปลี่ยนเฉพาะสาขาคอมพิวเตอร์ แต่การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีกำลังกระทบแทบทุกอุตสาหกรรม ช่วงที่ทำหน้าที่บริหารภาควิชา ปัญหาหนึ่งที่เห็นชัดขึ้นเรื่อย ๆ คือบริบทของโลกที่กำลังเปลี่ยนไป เด็กเกิดน้อยลง องค์กรต้องการคนวุฒิสูงน้อยลง แรงกดดันเรื่องงานวิจัยและ ranking เพิ่มขึ้น การหาอาจารย์ใหม่ทำได้ยากขึ้น ขณะเดียวกันสาขานานาชาติก็เติบโตอย่างรวดเร็ว และยังมีแรงกดดันจากองค์กรรอบข้างอีกหลายด้าน สิ่งเหล่านี้ทำให้ผมคิดเรื่องหนึ่งบ่อยขึ้นว่า องค์กรจะเติบโตไม่ได้ถ้าไม่มีเป้าหมายที่ชัดเจน การมีโครงการจำนวนมากหรือการทำงานจำนวนมากไม่ได้แปลว่าองค์กรกำลังก้าวหน้า สิ่งที่สำคัญกว่าปริมาณงานคือผลผลิตของงาน โดยเฉพาะเมื่อเราสามารถทำงานในเชิงปริมาณได้แล้ว ความยอดเยี่ยมขององค์กรจะอยู่ที่คุณภาพของผลลัพธ์มากกว่าจำนวนกิจกรรมที่เกิดขึ้น การทำงานมาก เหนื่อย และใช้ทรัพยากรมาก แต่ผลลัพธ์ไม่ตอบโจทย์เป้าหมายขององค์กร ก็อาจกลายเป็นเพียงการใช้พลังของระบบไปกับแผนที่ที่ไม่ฉลาด องค์กรที่ดีจึงต้องมีทั้งเป้าหมายที่ชัด การจัดการที่ดี และระบบที่สนับสนุนให้คนที่ทำงานได้ดีสามารถสร้างผลลัพธ์ได้จริง การรับฟังความคิดเห็นและการเปิดพื้นที่ให้ทุกคนมีส่วนร่วมเป็นสิ่งสำคัญ แต่ในท้ายที่สุดองค์กรจะเดินไปข้างหน้าได้ก็ต่อเมื่อเรารู้ว่าเรากำลังจะไปไหน และเลือกทำเฉพาะสิ่งที่พาเราไปถึงจุดนั้น เพราะในที่สุดแล้วผลผลิตสำคัญกว่าปริมาณงาน และคุณค่าของงานอยู่ที่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นต่อเป้าหมายขององค์กร ดังนั้นการจะฝ่าช่วงเวลาของ AI และ digital transformation ไปได้ จำเป็นต้องมุ่งไปข้างหน้าอย่างมีสติและชาญฉลาด ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์เป็นสาขาทางเทคโนโลยี ซึ่งแน่นอนว่าความเสี่ยงของสาขาเทคโนโลยีนั้นสูงมาก แต่ผมยังเชื่อว่าถ้าเรามีแนวคิดที่ดี เราก็ยังมีโอกาสอยู่รอดได้ เมื่อโลกมีความ dynamic เราก็ต้องเล่นเกมที่ dynamic เช่นกัน สุดท้ายแล้วเราจะเป็นแบบไหนก็ต้องดูกันต่อไป ว่าเราจะเป็นเหมือนโตโยต้า ที่ยังสามารถยืนอยู่ท่ามกลางกระแสการแข่งขันของอุตสาหกรรมยานยนต์ยุคใหม่ หรือจะเป็นแบบฟูจิฟิล์ม ที่สามารถผ่านการล่มสลายของธุรกิจฟิล์มถ่ายภาพมาได้และสร้างธุรกิจใหม่ขึ้นมาแทน ยุคนี้อะไรก็เป็นไปได้ครับ สิ่งเดียวที่อันตรายที่สุดอาจไม่ใช่การเปลี่ยนแปลง แต่คือการหยุดวิวัฒนาการ แล้วปล่อยให้ตัวเองถูกกรองออกไปเพราะความนิ่งและการเพิกเฉยต่อความจำเป็นในการปรับตัว