การเรียนรู้ที่ไร้ความหวัง ตอนที่ 4: เมื่อความเรียบร้อยให้ผลตอบแทนมากกว่าความกล้า

พันธุ์ปิติ เปี่ยมสง่า อยู่ที่ Department of Computer Engineering - Kasetsart University 8 กุมภาพันธ์ · กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย · แชร์กับ สาธารณะ การเรียนรู้ที่ไร้ความหวัง ตอนที่ 4 เมื่อความเรียบร้อยให้ผลตอบแทนมากกว่าความกล้า ระบบจำนวนมาก ไม่ต้องใช้เงิน ไม่ต้องโกง และไม่ต้องมีคนเลว แค่ต้องมีกติกา ที่ไม่ลงโทษการไม่ตัดสินใจ ทุกอย่างถูกกฎหมาย ถูกระเบียบ ถูกหลักธรรมาภิบาล มีขั้นตอนครบถ้วน มีเอกสารรองรับ มีการใช้ “ดุลพินิจ” ได้อย่างถูกต้อง แม้ดุลพินิจนั้น จะถูกใช้แทรกแซงอยู่ตลอดเวลา แต่ก็ยังสามารถบอกได้เต็มปากว่า “มีอำนาจ และทำได้ตามกติกา” ในระบบเช่นนี้ ความเรียบร้อย ปลอดภัยกว่าความกล้า ความเงียบ ให้ผลตอบแทนดีกว่าความเห็นต่าง การล๊อบบี้ ถูกอธิบายว่าเป็นเรื่องปกติ เป็นเพียงการแลกเปลี่ยนมุมมอง เพื่อถ่วงน้ำหนักจากความเห็นที่อิสระ แต่ในความเป็นจริง มันมักพ่วงมากับสิ่งที่พูดกันเบา ๆ เรื่องตำแหน่ง เรื่องโอกาส และเรื่องการตอบแทนหลังการตัดสินใจ กรรมการจำนวนหนึ่ง กลับมาเป็นทีมเดียวกับ คนที่ตนเองเคยพิจารณา ทุกอย่างไม่ผิดกฎ เพราะกฎไม่ได้ห้าม ในระบบที่ควรมีการแข่งขัน หลายคนรู้ผลล่วงหน้า ตั้งแต่เห็นโครงสร้าง ตั้งแต่เห็นรายชื่อ โดยไม่ต้องมีใครพูดอะไรออกมาตรง ๆ เรื่องบางเรื่อง ควรเปิดพื้นที่ให้ความคิดหลากหลาย จากหลายสิบหน่วยงาน เพื่อถ่วงดุลอำนาจและผลประโยชน์ แต่เมื่อความเห็นจำนวนมาก ออกมาใกล้เคียงกันอย่างน่าประหลาด คำถามจึงไม่ใช่ว่า ใครคิดเอง หรือใครโดนสั่ง แต่คือ โครงสร้างแบบใด ที่ทำให้ทุกคนเรียนรู้ตรงกัน โดยไม่ต้องมีคำสั่งเป็นลายลักษณ์อักษร ในระบบเช่นนี้ คนที่นิ่ง และโหวตตามสัญญาณ มักเจริญก้าวหน้า ได้ตำแหน่ง และได้การตอบแทนในรูปแบบต่าง ๆ ขณะที่คนที่คิด ตั้งคำถาม หรือพยายามเปลี่ยน กลับกลายเป็น “ความเสี่ยง” ที่ระบบไม่เคยออกแบบมาให้รองรับ นี่ไม่ใช่ความล้มเหลวของปัจเจก แต่คือความสำเร็จของการออกแบบระบบ ระบบที่สงบ เรียบร้อย ถูกต้องทุกขั้นตอน และสอนทุกคนอย่างชัดเจนว่า คนที่คิด คือความเสี่ยง คนที่นิ่ง คือคนฉลาด