มโนธรรมทำให้เราตัดสินใจได้อย่างสัตย์ซื่อ แต่ก็ไม่ได้รับประกันว่าผลลัพธ์จะถูกต้องหรือดีที่สุดเสมอไป
บทความนี้เริ่มจากข้อยอมรับที่คมมากว่า การตัดสินใจควรตั้งอยู่บนมโนธรรม แต่การมีมโนธรรมไม่ได้แปลว่าการตัดสินใจนั้นจะถูกต้องหรือดีที่สุดเสมอไป เพราะมนุษย์อาจสร้างปัญหาอันใหญ่หลวง หรือแม้แต่ “อสุรกาย” ขึ้นมาโดยไม่รู้ตัวได้
ผู้เขียนพูดอย่างตรงไปตรงมาว่าตนเองก็เคยสร้าง “ปีศาจ” มาหลายครั้งแล้ว และแม้จะไม่รู้สึกผิดในสิ่งที่ตัดสินใจ เพราะในเวลานั้นได้ทำดีที่สุดแล้ว แต่ก็ยังอดเสียดายไม่ได้กับความคิดแบบ “ถ้ารู้งี้...” ซึ่งเป็นความรู้สึกร่วมของคนที่ต้องแบกรับผลของการตัดสินใจจริง
จุดเด่นของโพสต์นี้คือการแยกให้ชัดระหว่าง ความซื่อตรงของเจตนา กับ คุณภาพของผลลัพธ์ ผู้เขียนไม่ได้ใช้มโนธรรมมาเป็นข้ออ้างว่าตนเองถูกเสมอ แต่ยอมรับว่าการตัดสินใจที่ตั้งอยู่บนความสุจริตก็ยังอาจนำไปสู่ผลที่ไม่ดีได้
มโนธรรมเป็นฐานของการตัดสินใจ แต่ไม่ใช่หลักประกันของความสมบูรณ์
ข้อความนี้ชวนคิดมาก เพราะมันเตือนว่า สิ่งที่ทำให้การตัดสินใจมีศักดิ์ศรีไม่ใช่การรับประกันว่าจะไม่มีวันผิด แต่คือการที่ผู้ตัดสินใจใช้มโนธรรมและสติปัญญาอย่างเต็มที่ในเวลานั้น นี่เป็นมุมมองที่ สมจริงและไม่โรแมนติกเกินไป กับภาวะผู้นำและการรับผิดชอบ
เมื่อมองแบบนี้ ความผิดพลาดจึงไม่จำเป็นต้องถูกอธิบายด้วยความชั่วร้ายเสมอไป แต่อาจเกิดจากข้อจำกัดของมนุษย์ที่มองไม่เห็นผลระยะยาวทั้งหมดได้ในขณะที่ตัดสินใจ
การไม่รู้สึกผิด ไม่ได้แปลว่าไม่ทบทวนตนเอง
ประโยคที่ว่าผู้เขียนไม่เคยรู้สึกผิดในสิ่งที่ตัดสินใจ เพราะในเวลานั้นทำดีที่สุดแล้ว เป็นประโยคที่ลึกกว่าคำป้องกันตัวทั่วไป เพราะตามมาทันทีด้วยความเสียดายว่า “ถ้ารู้งี้...” นั่นแปลว่าเขาไม่ได้ปฏิเสธผลของการตัดสินใจ แต่ยอมรับทั้ง ข้อจำกัดของอดีต และ บทเรียนของภายหลัง
มุมนี้ทำให้โพสต์มีน้ำหนักทางจริยธรรม เพราะมันไม่ติดกับดักทั้งสองด้าน คือไม่โทษตัวเองจนไร้พลัง และไม่ปลอบตัวเองจนปิดประตูการเรียนรู้
สุดท้าย มนุษย์ทำได้เพียงใช้มโนธรรมและสติปัญญาให้ถึงที่สุด ภายใต้ข้อจำกัดที่ยังหยั่งไม่ถึง
ข้อสรุปของโพสต์นี้พาไปถึงความอ่อนน้อมชนิดหนึ่ง คือการยอมรับว่า แม้จะใช้ศักยภาพของมนุษย์อย่างที่สุดแล้ว ก็ยังไม่อาจหยั่งรู้ฟ้าดินทั้งหมดได้ นี่ทำให้บทความไม่ใช่เพียงการสะท้อนความผิดพลาด แต่เป็นการวางท่าทีต่อโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน
ดังนั้น โพสต์นี้จึงอ่านได้ทั้งในฐานะข้อคิดเรื่องภาวะผู้นำ การตัดสินใจเชิงนโยบาย และการอยู่กับผลของการเลือกอย่างมี สติ ความรับผิดชอบ และความเป็นมนุษย์