โอลิมปิกวิชาการไม่ได้มีไว้เพื่อ 4 คนสุดท้ายเท่านั้น แต่คือระบบพัฒนาคนทั้งเครือข่าย

พันธุ์ปิติ เปี่ยมสง่า อยู่ที่ Tampere, Finland 17 มีนาคม · แชร์กับ สาธารณะ โอลิมปิกวิชาการ ตอนที่ 1 ถ้าบอกว่า กีฬา คือยาวิเศษ ที่ช่วยขัดเกลากิเลส ทำให้คนรู้จักแพ้ รู้จักชนะ และรู้อภัย โอลิมปิกก็คงเป็นเวทีที่แสดงจุดสูงสุดของยาวิเศษนั้น ปกติเราดูโอลิมปิก เราเหมือนดูโชว์ของมนุษย์ระดับสุดยอด เป็นการแข่งขันที่พวกเราคงทำได้แค่เชียร์ ไปแข่งเองคงไม่ได้ เพราะแม้แต่นักกีฬาที่เก่งที่สุดในประเทศเรา ยังต้องลุ้นหนักว่าจะไปสู้กับระดับโลกได้ไหม ตกลงโอลิมปิกมันคือ event กีฬายังไง ถ้ามองย้อนกลับไปสมัยหนึ่ง แนวคิดมันก็ดูสนุกดีนะ แทนที่จะไปรบกัน ก็ส่งคนมาแข่งกัน ใครชนะก็ถือว่ากองทัพชนะ อย่างน้อยก็สนุกกว่าการฆ่ากัน พอมาในยุคนี้ เราก็พยายามสร้างปิรามิดของการแข่งขัน ตั้งแต่กีฬาสี ระดับโรงเรียน ระดับท้องถิ่น ระดับชาติ ซีเกมส์ เอเชียนเกมส์ แล้วก็มาจบที่โอลิมปิก มันห่างไกลมากจริงๆ แล้วเรามีส่วนร่วมอะไรกับโอลิมปิก ในมุมผมส่วนใหญ่ก็แค่ entertainment เรานั่งดูโอลิมปิกอย่างตื่นเต้น แต่พอดูจบ เราก็ยังนอนพุงอืดเหมือนเดิม ไม่ได้ออกกำลังกายอะไรเพิ่มขึ้น ถึงอย่างนั้น โอลิมปิกก็ยังเป็นเวทีที่มนุษย์ระดับสุดยอดมาแข่งกัน แล้วเราก็ให้รางวัลนักกีฬาแบบเว่อร์มาก เพราะความภูมิใจที่ว่า คนของเราไปชนะเขา แม้ว่าเราจะยังไม่ออกกำลังกายเหมือนเดิมก็ตาม ทีนี้โอลิมปิกวิชาการก็มีแนวคิดคล้ายๆ กัน ประเทศต่างๆ จะส่งนักเรียนที่เก่งที่สุดของตัวเองมาแข่งกัน แต่การแข่งไม่ได้ที่ 1 ที่ 2 ที่ 3 แล้วแจกเหรียญแค่สามคนแบบกีฬานะ ปกติการแจกเหรียญจะเป็นช่วงคะแนน เช่นในการแข่งคอมพิวเตอร์โอลิมปิก เมื่อเรียงตามคะแนนแล้ว ประมาณครึ่งหนึ่งของคนที่เข้าสอบจะได้เหรียญ และคนที่ได้เหรียญทั้งหมดจะแบ่งเป็นหกช่วง ช่วงบนสุดได้เหรียญทอง สองช่วงถัดมาได้เหรียญเงิน สามช่วงที่เหลือได้เหรียญทองแดง ถ้าจะอุปมาแบบที่ผมเล่าเรื่องกีฬา เด็กที่ไปแข่งก็คือคนที่ลงสนาม ส่วนพวกเรา ก็เหมือนคนดูโอลิมปิก เราไม่เคยไปแข่ง แล้วเราก็คงยังนอนพุงกลม ไม่ได้อ่านหนังสือเพิ่มขึ้นอะไรนัก เหมือนพวกดูกีฬาแหละ แต่สิ่งที่ต่างออกไปคือ เราพยายามสร้างกระบวนการเรียนรู้ที่ใหญ่กว่านั้น แม้ว่าเราจะใช้การแข่งขันเป็นเหมือน “หัวลาก” เพื่อให้คนเก่งที่สุดของเรามีความสามารถเทียบเคียงชาวโลก ซึ่งก็หวังว่า นักเรียนจะตั้งใจเรียนมากขึ้น โดยการสร้างโอกาสที่จะได้เรียนรู้มากขึ้น นั่นคือที่มาของมูลนิธิ สอวน. ที่จะสร้างโอกาสให้เด็กไทยมีโอกาสได้เรียนรู้ โดยหลักการก็คือจัดหาคนที่เก่งที่สุดไปแข่งกับต่างประเทศ เราก็หวังว่านักเรียนที่ได้เหรียญทองกลับมา จะเป็นแบบอย่างให้นักเรียนคนถัดๆ ไปตั้งใจเรียนมากขึ้น สิ่งที่พบเจอ และมักเป็นคำถามสำคัญมากคือ “หลังจากส่งผู้แทนไปแล้ว หายไปไหนกันหมด ประเทศได้อะไร” ผมก็เข้าใจนะว่าเขาเป็นห่วงเรื่องความคุ้มค่า แต่มันมีกลิ่นเหน็บแนมนิดๆ อยู่เสมอสำหรับผม ผมขอตอบว่า นักเรียนที่จบกลับมา ถ้าอายุสูงสุดตอนนี้ก็คงอยู่ในวัยใกล้ 50 แล้ว เติบโตไปในสายงานวิชาการกันมากมาย และในภาคธุรกิจก็มีเยอะแยะ คนจำนวนมากเติบโตไปในสายงานวิชาการและอุตสาหกรรมเทคโนโลยี บางคนอยู่ในบริษัทระดับโลก บางคนก็เป็นนักวิจัย หรือผู้ประกอบการ ซึ่งอันนี้เฉพาะคนที่อยู่ในระดับผู้แทน และค่ายคอมพ์ สสวท. ซึ่งเป็นรอบลึกๆ ของกระบวนการคัดเลือกผู้แทนแล้วนะ แต่จริงๆ แล้ว อันนี้เป็นเรื่องรองสำหรับผมนะครับ เพราะโครงการนี้ไม่ใช่แค่เพื่อ 4 คนสุดท้าย ที่เป็นผู้แทนประเทศ โครงการโอลิมปิกวิชาการ นอกจากส่งเสริม talent แล้ว ยังพัฒนาคนทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เรามีนักเรียนมากมายที่ได้โอกาสพิเศษจากกิจกรรมนี้ ได้รับการบ่มเพาะให้มีศักยภาพสูงขึ้น ว่ากันง่ายๆ คนที่ไม่ได้ไปแข่งก็เป็นเป้าหมายเช่นกัน เราได้เครือข่ายของมหาวิทยาลัย ที่ทำงานพัฒนานักเรียนเก่งๆ ทั่วประเทศ เราได้พัฒนาครูให้มีศักยภาพสูงขึ้น ได้แนวทางการศึกษาใหม่ๆ อีกมากมาย แล้วถ้าในส่วนของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ล่ะ โดยเฉพาะภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ ก็ต้องตอบว่า อย่างน้อยเราก็ได้มีเครือข่ายกับคนที่เก่งที่สุดในประเทศ ในยุคที่เขายังเป็นนักเรียนมัธยม และบังเอิญว่าในเวลาต่อมา คนที่เคยได้เหรียญทองคอมพิวเตอร์โอลิมปิก ก็กลับมาเป็นอาจารย์ในภาควิชาของเรา โปรดติดตามตอนต่อไป ปล. เรื่องนี้เป็นเพียงประสบการณ์ที่ผมได้พบเห็นจากการทำงานกับโครงการนี้มาหลายปีนะครับ ไม่ได้พูดแทนองค์กรที่เกี่ยวข้องใดๆ