ห้องเรียนกำลังจะเปลี่ยน แล้ววิธีเรียนของเราล่ะ

พันธุ์ปิติ เปี่ยมสง่า อยู่ที่ Department of Computer Engineering - Kasetsart University 9 สิงหาคม 2569 · กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย · แชร์กับ สาธารณะ ห้องเรียนกำลังจะเปลี่ยน แล้ววิธีเรียนของเราล่ะ ___ ช่วงนี้ ผมได้มีโอกาสทำงานด้าน AI ในหลายรูปแบบครับ ทั้งแผนแม่บท AI หลักสูตร การพัฒนาระบบงาน การพัฒนาศักยภาพคน รวมทั้งการรู้เท่าทัน AI ให้กับหลายองค์กร ใครๆ ก็ go AI กันนะครับ ดูเหมือนจะถูกทาง สิ่งหนึ่งที่ผมเห็นและกังวลมาก ไม่ใช่แค่ disruption จาก AI แล้วแหละครับพักนี้ แต่สิ่งที่น่ากังวลกว่านั้น คือ หลายคนยังไม่คิดว่ามันจะมีผลอะไรมาก อาจเพราะเราเคยได้ยินเรื่องแบบนี้มาหลายรอบแล้ว • เมื่อ 30 ปีก่อน มีคนพูดว่าคอมพิวเตอร์จะแย่งงาน • 20 ปีก่อน อินเทอร์เน็ตจะเปลี่ยนโลก • 10 ปีก่อน digital transformation จะเปลี่ยนรูปแบบองค์กร • 5 ปีก่อน big data จะเปลี่ยนวิธีคิดของโลก แล้วสุดท้าย หลายคนก็สรุปว่า “มันก็คงไม่เปลี่ยนอะไรมากมายหรอก” ━━━━━━━━━━━━ ในมหาวิทยาลัย บางทีก็คิดว่า เติมวิชา AI เข้าไปสักสองวิชา ก็คงรอดแล้ว ในองค์กร ก็คงซื้อ AI มาแจกให้ใช้ หรือหรูกว่านั้น ก็คือมี AI ทุกโมเดลให้เลือกใช้ แต่มันไม่น่าจะพอครับ เอาเป็นว่า สาขาอย่างวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ วิศวกรรมซอฟต์แวร์และความรู้ ซึ่งเป็นหลักสูตรของที่ภาควิชา และงานที่เกี่ยวกับความรู้ มีแนวโน้มจะเปลี่ยนแรงมากแน่ ๆ วันนี้ คนที่เก่งมากยังอยู่ได้ คนที่ปรับตัวเร็วมากยังได้เปรียบ แต่คนที่ยังไม่มีจุดยืนชัด ๆ จะเริ่มลำบากขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนอีกสิบปีจะเป็นอย่างไร ผมยังไม่กล้าฟันธง ไม่ใช่ว่าจะบอกให้เลิกเรียนวิศวคอมพ์นะครับ จะบอกว่ามันยังดีอยู่แหละ ถ้าคุณอยู่ในตำแหน่ง top โดยคำว่า top ในที่นี้ ไม่ได้แปลว่าคะแนนดีที่สุด หรือเก่งที่สุดในห้องเสมอไป แต่คือ เป็นคนแรก ๆ ที่คนคิดถึง เมื่อเขามีปัญหาที่ต้องการให้เราช่วย เพียงแต่ว่า วิธีคิดแบบเรียนให้ลึกเฉพาะทางอย่างเดียว อาจจะไม่ลึกพอสำหรับทุกคนอีกต่อไปแล้ว ━━━━━━━━━━━━ สำหรับคนที่ยังไม่ได้ใช้ AI จริงจัง อาจจะยังไม่รู้สึกอะไรมาก ผมเข้าใจ แต่คนที่ใช้แล้ว คงเริ่มรู้ฤทธิ์มันแล้วว่า มันไปไกลกว่าที่เราคิดเยอะ ในงานหนึ่ง มีองค์กรสนใจว่า AI ควรจะถูกนำมาใช้ในองค์กรอย่างไร สิ่งหนึ่งที่ผู้คนชอบคิดคือ “จะใช้ AI อย่างไร” ผมขอบอกเลยนะครับว่า ถ้าเริ่มจากคำว่า “ใช้” เราจะเป็นทาสความคิดของชาวโลกไปอีกนานแสนนาน อย่าเริ่มจาก “ใช้” ครับ ต้องเริ่มจาก “เข้าใจ” วิธีคิดแบบ AI อย่างในมหาวิทยาลัย ถ้าบอกว่า ปีหนึ่งใช้เครื่องมืออะไรได้ ปีสองใช้เครื่องมืออะไรเพิ่ม ปีสามใช้โมเดลอะไรได้ ไม่ว่าหลักสูตรไหนนะครับ สุดท้ายอาจจะลงเอยด้วยการที่เด็กมีเครื่องมือ แต่ไม่มีความรู้ ไม่มีวิธีคิด และคุณค่าความเป็นคนก็จะค่อย ๆ หายไป สิ่งที่ต้องมีคือ คนเรายังต้องคิดได้ • คิดอย่างมีหลัก • ตั้งคำถามให้เก่ง • มีความรู้มากพอที่จะบอกได้ว่า AI ผิดหรือถูก • มีความรับผิดชอบพอที่จะไม่โยนการตัดสินใจทั้งหมดให้เครื่อง อันนี้แหละครับ persona หรือลักษณะของคนที่เราอยากให้เขาเป็น เราต้องคิดอันนี้เป็นตัวตั้ง ━━━━━━━━━━━━ ในหลักสูตรของประเทศในเอเชียหลายแห่งที่ผมเอามาดู สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ได้เริ่มจากว่าเด็กควรรู้เครื่องมืออะไร แต่เขามองก่อนว่า ในโลกที่มี AI เขาอยากให้เด็กโตขึ้นเป็นพลเมืองแบบไหน ถ้ามองแบบง่าย ๆ สำหรับเด็กประถม จีน มองผู้เรียนเป็น Young Innovator คือคนที่กล้าสร้าง กล้าทดลอง แก้ปัญหาเป็น และมองเทคโนโลยีเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาประเทศ ญี่ปุ่น มองผู้เรียนเป็น Human-centered Problem Solver คือคนที่สังเกตปัญหารอบตัว คิดเป็นระบบ คำนึงถึงผู้อื่น และหาทางทำให้สังคมดีขึ้น เกาหลี มองผู้เรียนเป็น Adaptive Lifelong Learner คือคนที่เรียนรู้ได้ด้วยตัวเอง ปรับตัวเร็ว รู้จักพัฒนาตัวเองต่อเนื่อง และอยู่กับการเปลี่ยนแปลงได้ สิงคโปร์ มองผู้เรียนเป็น Responsible Critical Thinker คือคนที่คิดเป็น ตรวจสอบเป็น ตัดสินใจด้วยเหตุผล รับผิดชอบต่อสิ่งที่ตัวเองทำ และพร้อมเรียนรู้ตลอดชีวิต แล้วไทยล่ะครับ เราอยากให้เด็กของเราโตขึ้นเป็นคนแบบไหน ━━━━━━━━━━━━ สังเกตไหมครับ ประโยคก่อนหน้าแทบไม่มีคำว่า “AI” เลย แต่ทั้งหมดนั้นคือสิ่งที่เราต้องการจากผู้คนในระบบสถานศึกษา และจากคนรุ่นต่อไป • ความรู้หาไม่ยาก • เครื่องมือมีเงินก็ซื้อได้ • แต่คนที่คิดได้ต่างหาก ที่เราต้องพัฒนาให้ได้ แล้วจะพัฒนาอย่างไรล่ะ ผมก็มองเห็นแต่ว่า • การเรียนรู้ด้วยตัวเองต้องมีจริง • การวัดผลสัมฤทธิ์ต้องจริงจัง • การคุยกับคนเก่งยังจำเป็นมากในการสร้างวิธีคิด • โจทย์จริงจะเป็นสิ่งที่ทำให้คนเรียนรู้จริง • และครูหรืออาจารย์ต้องไม่ใช่แค่คนถ่ายทอดเนื้อหา แต่ต้องเป็นคนสร้างวิธีคิด เราคงพอมองเห็นนะครับว่า มหาวิทยาลัยคงไม่สามารถอยู่กับภาพเดิม ๆ ได้นานนัก ห้องเรียนใหญ่ที่มีคนบรรยายอยู่หน้าเวที แล้วคนฟังนั่งเงียบทั้งชั่วโมง อาจจะไม่ใช่แกนหลักอีกต่อไป เพราะเนื้อหาพวกนั้นไปเรียนออนไลน์ได้หมด การสอบก็จะเปลี่ยนไปมาก ถ้ายังเหลือแค่การสอบในห้อง ปิดคอมพ์ ห้ามใช้ AI เพื่อกันไม่ให้นิสิตเอา AI มาตอบ เราก็อาจจะกำลังวัดเพียงความสามารถในการอยู่รอดจากข้อสอบ มากกว่าความสามารถในการคิดในโลกจริง รูปแบบมันจะเปลี่ยนไปเยอะครับ ━━━━━━━━━━━━ ส่วนอาจารย์มหาวิทยาลัย ก็คงต้องฝากคนที่ยังอยู่แหละครับ ที่จะช่วยกันตอบให้ได้ว่า มหาวิทยาลัยต่อจากนี้จะมีหน้าตาอย่างไร สำหรับผมตอนนี้ บอกได้คำเดียวว่า สยองขวัญครับ ปล. รูปห้องเรียนที่ภาควิชาที่อยู่ในแผนปรับปรุง